FICHA BIBLIOGRأپFICA RECOMENDADA - Orkestra FICHA BIBLIOGRأپFICA RECOMENDADA EUSKO IKASKUNTZA - SOCIEDAD

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of FICHA BIBLIOGRأپFICA RECOMENDADA - Orkestra FICHA BIBLIOGRأپFICA RECOMENDADA EUSKO IKASKUNTZA -...

  • Los orígenes históricos del clúster del papel en el País Vasco y su legado para el presente / Jesús Mª Valdaviso Gago [et al.]. – Donostia : Eusko Ikaskuntza ; Instituto Vasco de Competitividad, 2008.

    111 p. : gráf. ; 24 cm.

    ISBN: 978-84-8419-156-8

    I. Valdaviso Gago, Jesús Mª II. Tít.

    FICHA BIBLIOGRÁFICA RECOMENDADA

    EUSKO IKASKUNTZA - SOCIEDAD DE ESTUDIOS VASCOS - SOCIÉTÉ D’ÉTUDES BASQUES

    Institución Fundada en 1918 por las Diputaciones de Álava, Gipuzkoa, Navarra y Bizkaia. Miramar Jauregia - Miraconcha, 48 - Tel. 943 31 08 55 - Fax 943 21 39 56 - 20007 Donostia http://www.eusko-ikaskuntza.org - E-mail: ei-sev@eusko-ikaskuntza.org

    ISBN: 978-84-8419-156-8. Depósito Legal: SS-1472-2008 Fotocomposición: IPAR, S.L. Impresión: Michelena a.g. - Astigarraga (Gipuzkoa)

    Con el patrocinio de: Diputación Foral de Álava, Diputación Foral de Bizkaia, Diputación Foral de Gipuzkoa, Gobierno de Navarra, Gobierno Vasco, SPRI, Euskaltel, Gamesa, Kutxa y Repsol Petronor.

    Eusko Ikaskuntza – Sociedad de Estudios Vascos y Orkestra – Instituto Vasco de Competitividad muestran su agradecimiento a los autores que han colaborado en este volumen y de acuerdo con su tradición, respetan todos sus criterios y opiniones, sin que ello signifique que asuman en particular cualquiera de ellos.

    Eusko Ikaskuntzak eta Orkestra – Lehiakortasunerako Euskal Institutuak bere eskerrona adierazi nahi diete ale honetan parte hartu duten autore guztiei, eta ohi duten gisa hauen erizpideak errespetatzen dituzte, honek ez duelarik esan nahi bereziki horiekin bat daudenik.

    Eusko Ikaskuntza – Société d’Études Basques et Orkestra – Institut Basque de Compétitivité remercie les auteurs qui ont collaboré à ce volume et, selon sa tradition, respecte tous leurs critères et toutes opinions. Cela ne signifie pas pour autant qu’elle assume l’un d’entre eux en particulier.

    ORKESTRA -Instituto Vasco de Competitividad Mundaiz 50, E-20012, Donostia-San Sebastián Tel: 943 297 327, Fax: 943 279 323 www.orkestra.deusto.es E-mail: comunicación@orkestra.deusto.es

  • Página

    Resumen. Laburpena. Résumé 3 Hitzaurrea / Prólogo: Iñaki Ugarte Laguardia 5 Aurkezpena / Presentación: Mari Jose Aranguren Querejeta 13 Laburpen Exekutiboa 17 Resumen Ejecutivo 25 Résumé Exécutif 33 Executive Summary 41

    1. Introducción

    1.1. Objetivos y estado de la cuestión 49

    1.2. Metodología 51

    2. El clúster en la actualidad: una fotografía del presente

    2.1. Delimitación del clúster 58

    2.2. Análisis del clúster en comparación con clústeres de otros países incluyendo un análisis de los sectores centrales del clúster y las estrategias de las empresas más importantes 69

    2.3. Análisis de los cuatro vértices del diamante del clúster 70

    2.4. Análisis DAFO del clúster 75

    3. Los orígenes históricos del clúster del papel

    3.1. Una escasa tradición preindustrial 80S u

    m a

    r i

    o

    Los orígenes históricos del clúster del papel en el País Vasco y su legado para el presente

  • 3.2. La transición a la producción industrial en Gipuzkoa, protagonizada por pymes, y la formación de un “distrito papelero” en Tolosa y su comarca (1842-1879) 81

    3.3. La sustitución del trapo por la pasta de madera escandinava y la mejora de la ventaja competitiva del País Vasco en la fabricación de papel (1880-1900) 82

    3.4. Crecimiento y concentración del sector, empresarial y regional, y nuevas ventajas competitivas derivadas de las economías de aglomeración (1901-1936) 84

    3.5. Un crecimiento orientado a un mercado interior protegido y con escasa rivalidad competitiva (1940-1975) 86

    3.6. Crisis económica, incorporación a la Unión Europea y globalización (1975-1995) 93

    4. Los factores de competitividad del clúster del papel en perspectiva histórica: un diálogo entre el pasado y el presente

    4.1. La dinámica de la ventaja competitiva del clúster del papel en el País Vasco 98

    5. Epílogo 105

    6. Bibliografía 106

    Bibliographic Section 111

    S u

    m a

    r i

    o Página

  • 3

    En este trabajo se examina cuáles son los factores históricos a los que el clúster del papel del País Vasco debe su nacimiento, cuál ha sido la evolución que ha experimentado y sobre qué factores se ha fundamentado su ventaja competitiva. Este análisis permitirá entender las ventajas com pe - titivas actuales del clúster y valorar hasta qué punto estas ventajas son sostenibles.

    Palabras Clave: Clústeres. Redes de cooperación empresarial. Ventaja competitiva.

    Liburu honetan, Euskadiko Paperaren Klusterraren sorrerari lotutako iturburu historikoak aztertzen dira. Era berean, kluster horren eboluzioaren nondik norakoak eta bere lehiatzeko aban - tailaren oinarriak zehazten dira. Aipatutako azterketatik abiatuz, klusterrak gaur egun lehiatzeko zer abantaila eskaintzen dituen ikusiko dugu, eta halaber, abantaila horiek zenbateraino diren iraun - korrak.

    Giltza-Hitzak: Klusterrak. Enpresen arteko lankidetza-sareak. Lehiatzeko abantaila.

    Cette étude analyse les facteurs historiques qui ont impulsé la création du cluster au pays Basque, le rôle qu’il a joué, son évolution et les avantages compétitifs sur lesquels il repose. Une analyse qui permettra de mieux comprendre les atouts actuels du cluster et d’évaluer leur durabilité.

    Mots Clé : Clusters. Réseaux de coopération entrepreneuriale. Avantage compétitif.

  • 5

    Hitzaurrea

    Euskadiko sektore industrialetako hainbat klusterren jatorri historikoak azter- tuko dituen sail bateko lehen liburuari hitzaurrea egiteak hiru helburu dakartza berekin. Alde batetik, irakurlea animatu nahi du obra hau sakon azter dezan eta, bestetik, behar adinako jakin-mina piztu nahi du harengan, interesez har ditzan hurrengo argitalpenak ere, haiei esker ulertuko baititu hobeto Euskadiko sektore industrial nagusien lehiakortasun-abantailen sorrera, garapena, gainbehera eta ordezkapena. Helbururik garrantzitsuena eta zailena, ordea, hirugarrena da: ira- kurleak sinetsi behar du Kluster ikuspegia eta, ondorioz, elkarlana – lehia arda - tza etorkizuneko lehiakortasuna hobetzeko tresna bat dela, eta ez soilik kontzep- tualizazio teoriko bat. Kontzeptualizazio horrek iragana esplikatu nahi luke, eta etorkizuna, berriz, ondoko oinarrien gainean eraiki: enpresen arteko eta enpre- sen eta erakundeen arteko elkarlana, enpresak gainera beren artean lehiakide direla.

    Eta, beharbada, honen sinatzaileak, Paperaren Kluster Elkartearen kudea - tzailetzan daukan esperientziagatik, alderdi horretantxe lagun dezake gehien.

    Segur aski, guztiak ados egongo gara honetan: Euskadiko historia ekonomi- koa eta eskualde geografiko zehatz batzuetakoa paperaren sektorearen bilakabi- dearekin dago lotuta. Halere, zail gertatuko zaigu guztioi haren sorrera eta jato- rriak (zergatik, noiz…) jakitea. Bai eta gaur arte izan duen bilakaera jakitea ere. Ikuspegi horretatik begiratuta, lan hau izugarri lagungarri zaigu, iraganarekin be - rrelkartzen uzten baitigu, eta oraina hobeki ulertzen. Ez da zalantzarik, gainera: iker keta Porterren diamantearen eskemaren arabera antolatzeak ideiak argiago edukitzen uzten digu eta, gainera, sektorea 200 urtean baino gehiagoan norabi- de jakin batean bultzatu duten indarrak identifikatzen.

    Atzerantz begira, bada, galdera nagusia hauxe da zalantzarik gabe: Zein dira historiaren irakaspenak? Hau da, zeri eutsi behar diogu, etorkizunean indartsua- go izateko?

    Euskadin, 220 urtean zehar izan dira papergintza-enpresen ekimenak, eta, gainera, gaur egun, gure papergintza-industriak kalitatezko produktuak eskain - tzen dizkio merkatuari, zerbitzu on batekin, halako espezializazio maila batekin, nahiz eta gure lehiakideena baino tamaina txikiagoa daukan. Badirudi, bada, hobeki erantzuten diegula bezeroei, gure lehiakideek baino. Badirudi, gainera, badakigula bezeroen premietara egokitzen, eta, bestalde, lehiakideek baino pro- duktibitate hobeaz egiten dugu hori guztia. Bestela, seguruenik ez litzateke Pa - peraren Klusterrik Euskadin.

  • Baina, bermatzen al digu etorkizuna maila horretaraino heldu izanak? Edo, bestela esanda, ba al dute lan honetan aipatzen ditugun lehiakortasun-abantai- lek guk merkatuan irauteko adinako indarrik?

    Autoreen erantzuna garbia da: ez. Zuei mintzo zaizuenarena ere bera da: ez.

    Badira ahuleziak eta mehatxuak, baina, zorionez, baita indarrak eta aukerak ere. Beraz, ez da beste erremediorik, lehiakortasun-abantailen garapenean sa - kon tzea baizik. Zalantzarik gabe, jarrai dezakegu ohiko lehiakortasun-abantailak ustiatzen, baina abantaila berriek orain artekoak ez bezalakoak izan beharko dute.

    Abantaila berriek imitatzen zailak izan behar dute nahitaez, batez ere gure tamaina lehiakideena baino txikiagoa denean. Eta ez da dudarik horrek tentsioa eransten diola egu neroko lanari, eta ez dela aski gauzak ongi egitea. Gauza berriak egin behar dira, edo beste modu batera egin behar dira, eta alde horrek betetzen zaila izan behar du besteentzat. Eta komunikazioaren garaian gaudene- an, ezinezkoa zaigu geure burua guztiz blindatzea ere, gure erakundeetatik ezerk ihes egin ez dezan. Be har bada, egingarri zen lehenago; estrategia hori, ordea, nekez ezar daiteke orain, lehiakortasun-abantailak defendatzeko. Aitzitik, kanpo- arekiko isolatuko gara horrela, eta horrek ondorio arriskutsuak dakartza epe ertainean eta luzean.

    Beraz, behartuta gaude besteen aurretik ibiltzera. Ez urrats bat atzerago edo parean. Baizik eta aurretik.